Over het genootschap

Ontstaan van het Olbrechtsgenootschap

Portret van Olbrechts in 1935 door Jean Van Noten. Houtskool op papier. Collectie MAS, Antwerpen (AE.1977.0037.0274).

Het genootschap is opgericht door Margriet Maurissens (1901-1998) ter nagedachtenis aan haar echtgenoot professor Frans Olbrechts (1899-1958). Hij was een Belgische volkskundige en etnoloog-antropoloog. Zijn aanpak was vernieuwend door zijn interdisciplinaire benadering van onderzoeksthema's, steunend op zowel antropologie als kunst- en cultuurgeschiedenis.

Frans M. Olbrechtsstichting

Op 29 oktober 1969 komen de leden van de Frans M. Olbrechtsstichting, zoals het Olbrechtsgenootschap dan heet, voor het eerst samen. Margriet Maurissens, Olbrechts’ weduwe, is de drijvende kracht achter de stichting. Ze speelde al eerder met het idee een bedrag ter beschikking te stellen voor ‘volkskundig’ onderzoek, in herinnering aan haar vroeg gestorven man. Onder die noemer ondersteunt de stichting aanvankelijk cultuurhistorisch onderzoek met een focus op Europa, in de praktijk de Lage Landen. 

Margriet neemt het voorzitterschap van de nieuwe stichting op. In de bestuursraad zetelen verder de historici Maurits De Meyer (1895-1970 – secretaris) en Egied Strubbe (1897-1970 – ondervoorzitter) en de germanisten Robert Foncke (1889-1975 – ondervoorzitter) en Jozef Van Haver (1926-2009 – penningmeester en hulpsecretaris). De statuten verschijnen op 27 november 1969 in het Belgisch Staatsblad.

Margriet en Adriaan Claerhout in het voormalige Etnografisch Museum Antwerpen, late jaren 80, fotograaf onbekend. Collectie MAS, Antwerpen (naamdossier Olbrechts).

Jaarlijkse prijsuitreiking

Met de opbrengst van de rente op het initiële bedrag wil de vereniging jaarlijks een prijs uitreiken. De KBCV (Koninklijke Belgische Commissie voor Volkskunde), waartoe alle leden van de beheerraad behoorden, beoordeelde zowel ingediende voorstellen als de uiteindelijke resultaten. In het startjaar 1969 kende de bestuursraad ook vier onderzoeksopdrachten toe aan leden van de commissie. Vanaf 1970 tot 1974 sloot ook Jozef Weyns (1913-1970) aan als bestuurslid van het genootschap. Hij was de eerste conservator van het Openluchtmuseum Bokrijk.

Verlies van Margriet Maurissens

Door de opheffing van de KBCV in 1998 komt een einde aan die enge verwevenheid en moet de stichting autonoom verder: een aangepast prijsreglement luidt een nieuwe koers in. Maar nog datzelfde jaar verliest de stichting haar initiatiefnemer en voorzitter. Na het overlijden van Margriet volgt Van Haver haar op als voorzitter. Vanaf september 2004 neemt historicus Alfons Thijs (1944-2014) het voorzitterschap van de vzw waar, die vanaf dan ook een nieuwe naam draagt: het Frans M. Olbrechtsgenootschap. In 2010 neemt historicus Karel Velle de fakkel over.

Een verbrede lens

In maart 2022 neemt Els De Palmenaer de rol van voorzitter op. Onder haar voorzitterschap wordt opnieuw een belangrijke koerswijziging doorgevoerd: met verbrede lens richt het genootschap zich nu ook op onderzoek over buiten-Europees en intercultureel erfgoed. Daarnaast wordt het wedstrijdreglement geactualiseerd.